خودشناسی چیست ؟ و اهمیت آن

الهه رفتار -وقتی درک بهتری از خود داشته باشیم می توانیم خود را به عنوان شخصی منحصر به فرد ببینیم.

الهه رفتار – کسی که خود را بشناسد ، خویشتن را با امور فناپذیر خوار نمی سازد (امام علی (علیه السلام ))

خودشناسی از جمله مهارت‌های زندگی است که به افراد کمک می‌کند به موفقیت و سلامت جسمی و روانی برسند. عموما بسیاری از افراد فکر می‌کنند که خودشان را می‌شناسند و به تمام جوانب روحیاتشان واقف هستند اما این تفکر در حالتی اتفاق افتاده است که بیشتر ما بسیاری از بخش‌های شخصیت خودمان را نمی‌شناسیم و همین موضوع باعث می‌شود که رفتارها یا تصمیمات نامناسبی را بگیریم که در نهایت همه چیز را خراب می‌کنند. در واقع با خودشناسی می‌توانید الگوهای فکری مخرب را شناسایی کنید و در زندگی تصمیمات عاقلانه تری بگیرید. در این راه تمرین‌های مختلفی وجود دارد که به شما کمک کننده است و در ادامه بیشتر درباره آن صحبت خواهد شد.  همچنین برای شناخت خود می‌توانید از مشاوره فردی استفاده نمایید.

 خودشناسی و شناخت خود

خودشناسی یا Self Discovery  مهارت شناخت خود است که اساس و پایه رشد و توسعه مهارت های فردی می ‎باشد. خودشناسی یعنی آگاهی بر تمامی حالات درونی که از مکانیسم شکل گیری آنها بی خبر هستیم (بخش بزرگ به وجود آورنده آن ناخودآگاه فرد است).یکی از مهارت‌هایی است که همه انسان‌های موفق آن را به خوبی انجام می‌دهند. در مسیر کسب این مهارت شما آموزش می‌بینید که چگونه رفتار و عکس‌العمل شما بر اساس درون‌تان کنترل شود و همه واکنش‌ها و رفتارتان را در هر شرایطی بشناسید تا طبق آن همه‌چیز را به بهترین نحو انجام دهید. با رسیدن به این توانایی به خوبی خودتان را با علایق‌تان سازگار می‌کنید و با بقیه افراد رفتار بهتری دارید. برای انجام این کار از انواع تست شخصیت شناسی کمک بگیرید.

اهمیت خودشناسی

خودشناسی به معنی توجه لحظه به لحظه به تفکرات و افکارمان است که در نهایت باعث پذیرش و و مدیریت آگاهانه رفتارمان می‌شود. افرادی که خودشان را می‌شناسند کمتر تحت تاثیر ناخودآگاه قرار می‌گیرند و آگاهانه رفتار می‌کنند پس در نهایت سلامت روانی‌شان تامین می‌شود و دیدگاه مثبت‌تری نسبت به همه‌چیز پیدا می‌کنند. این افراد زندگی را با عمق بیشتری تجربه می‌کنند و روابط اجتماعی بهتری دارند.

چرا باید خود را بشناسیم؟

بزرگترین فایده‎ ی شناخت خود این است که بر نقاط ضعف و قوت وجودمان آگاه می‎‎ شویم و به دنبال آن، اهداف و آینده ای روشن خواهیم داشت. پاسخ به پرسش چگونه خودمان را بشناسیم ، گنج گران بهای زندگی هر انسانی است به خصوص که در دنیای مدرن و پیچیده‎ امروزی، ضرورت شناخت خودمان بیش از پیش آشکار می شود.

آشنایی با خلق و خو، روحیات شخصی، افکار و رفتار به شما این امکان را می دهد که بر حالات روانی، هیجانات و عواطف خود آگاه شوید و در راستای کنترل این هیجانات، اقدامات لازم را انجام دهید. اجازه دهید با یک مثال این موضوع را بیشتر توضیح دهید.

شما هیچ گاه فرایند حاکم شدن احساس خشم را در وجود خود نمی بینید اما نمود بیرونی حس خشم که تبدیل به رفتاری هم چون فریاد زدن می شود را به خوبی مشاهده می کنید. حال تصور کنید که فردی خشمگین با کشف علت عصبانیت مکرر خود، می تواند بر این رفتار منفی و زیان بخش مسلط شده، روابط خود با دیگر افراد را بهتر مدیریت کند در نتیجه اثرات مثبت آن در تمامی جنبه های زندگی او نمایان می‌‎شود.

همچنین جستجو در درون و یافتن باورها و طرحواره های مخربی که سال ها با آنها زندگی کرده ایم و بعضا به خاطر بودن آن‌ها در قسمت ناخودآگاه روان، تصمیمات اشتباه بسیاری گرفته ایم و شکست‌های متعددی را تجربه کردیم، باعث ارتقاء شخصیت ما می‌شود. در واقع دستیابی به ریشه ی افکار، باورها و عادات آن چنان اهمیت دارد که افراد موفق در حوزه‌های مختلف اولین تلاش خود را معطوف به آن می‌نمایند. زیرا پی بردن به علت رفتارهایی که موجب بالا رفتن عزت نفس شود طبیعتا موجب افزایش ارتباطات فردی و در نهایت موفقیت کاری، تحصیلی و اجتماعی افراد می ‎شود.

آیا خودشناسی امکان پذیر است؟

با قطعیت جواب این سؤال، بله است. اما اینکه چگونه خودمان را بشناسیم ، فرآیندی مستلزم تمرین و کمک گرفتن از افراد خبره در زمینه روانشناسی و حتی فلسفه می باشد. ما در ادامه چگونگی رسیدن به خودشناسی را توضیح خواهیم داد اما توجه داشته باشید که اولین و بهترین روش در این راه پرفراز و نشیب یک کلمه ی جادویی است: چرا؟

کلمه‎ چرا را در ابتدای تمامی تصمیمات، رفتارها، عادات و حتی افکار خود بگذارید. اگر جوابی منطقی و معقول برای چرایی اعمال و افکار خود داشتید، شما راه درست را پیش گرفته اید. خودشناسی یعنی پیدا کردن انگیزه های درونی خود که سال ها آن را در گوشه ای دنج و تاریک پنهان کرده بودید.

همان طور که می ‎دانید هر آدمی یک نسخه‎ منحصر به فرد و در نوع خود بی نظیر در جهان است. شناختن خود و پی بردن به اسرار درون، این امکان را فراهم می‎ کند که خود را با هشت میلیارد انسان بر روی کره زمین مقایسه نکنیم، به زیبایی های وجود خود ببالیم و از نواقص خود نهراسیم.

چگونه خودمان را بشناسیم؟

قطعا بهترین و منطقی ترین راهی که برای شما بازدهی داشته باشد، مراجعه به یک روانکاو است؛ چرا که یک روانکاو شما را مورد مطالعه قرار خواهد داد و به طور جدی لایه های مختلف شخصیتتان را بررسی خواهد کرد منتهی روش های دیگری نیز برای خودشناسی وجود دارد.

این روزها در صفحات اینترنت و فضای مجازی تست ها و آزمون های زیادی در باب چگونه خودمان را بشناسیم وجود دارد. لذا این نکته را حتما مورد توجه قرار دهید که هر آزمون و تستی قابلیت شناساندن خود واقعیتان را به شما ندارد و این کار بسیار تخصصی است و نیاز به تحلیل درست روان شما دارد.

تمرین‌هایی برای خودشناسی 

با تمرین‌های زیر می‌توانید این مهارت را در خود تقویت کنید:

1-از خودتان بپرسید چرا؟

عموما قبل و بعد از انجام کاری از خودتان بپرسید چرا این کار را انجام می‌دهید و تا زمانی که حداقل سه جواب قانع‌کننده به خودتان نداده‌اید این کار را ادامه دهید تا کاملا دلایل‌تان را برای انجام هرکاری بفهمید. در این مرحله شما می‌توانید خودتان را بهتر بشناسید و برای بهبود آن تلاش کنید.

2-گسترش دایره لغات عاطفی

محدودیت دایره لغات باعث می‌شود شما توانایی بیان بعضی از احساسات خود را نداشته باشید و متوجه نشوید که در بیشتر زمان‌ها چه احساساتی از خودتان نشان می‌دهید. این مورد باعث می‌شود نتوانید از خودتان تعریف درستی داشته باشید و در نهایت خودشناسی دچار مشکل می‌شود پس دایره لغات خود را افزایش دهید.

3-جلوگیری از واکنش ناخودآگاه

برای خودشناسی و جلوگیری از رفتارهای هیجان‌زده بهتر است مراقب واکنش‌های ناخودآگاه‌ خود باشید و از آن‌ها جلوگیری کنید تا بتوانید به بهترین نحو رفتارهای خودآگاه که خودتان آن را انتخاب می‌کنید را بشناسید.

4- برای خودشناسی عیب‌هایتان را نپوشانید

هیچ شخصی بدون عیب و نقص نیست که برای شناخت خودتان نباید آن‌ها را بپوشانید. دانستن نقص‌هایتان زمانی که آن‌ها را نپذیرید و مسئولیتش را قبول نکنید هیچ فایده‌ای ندارد. با این کار می‌توانید بخش‌های زیادی از شخصیت‌تان را بشناسید.

5-زبان بدنتان را مورد بررسی قرار بدهید

یکی از راه‌های شناخت افراد، درک کردن احساساتشان و پی بردن به تفکرات آن‌ها، توجه به زبان بدن آن‌هاست. شما برای شناخت خودتان هم باید به زبان بدن‌تان توجه کنید. برای این کار می‌توانید در مواقع مختلف از خودتان فیلم بگیرید و آن را تماشا کنید و اگر اشتباهی در زبان بدنتان مشاهده کردید آن را اصلاح کنید.

6-برای خودشناسی به عقاید مخالف با دیدگاهتان توجه کنید

زمانی که به عقاید و دیدگاه‌های مختلف توجه می‌کنید باعث می‌شود که بارها راجع‌به باورهای خودتان تفکر کنید و از خودتان سوال بپرسید. با خودتان بحث کنید و ببینید که به کدام یک پایبند هستید و کدام یک در حد یک باور باقی مانده است. با این کار بهتر می‌توانید خودتان را بشناسید.

7- نوع شخصیت خودتان را بشناسید

نوع شخصیت خود را شناسایی کنید تا بهتر بتوانید همه چیز را راجع ‌به خودتان بدانید. برای تعیین نوع شخصیت می‌توانید از آزمون‌هایی که به این کار کمک می‌کنند استفاده کنید. برای داشتن اعتبار بالا در نتیجه آزمون‌ها بهتر است که از یک متخصص کمک بگیرید.

8-به دنبال انتقادات و پیشنهادات سازنده باشید

همیشه از انتقادات و پیشنهاداتی که از سمت اطرافیان دریافت می‌کنید توجه داشته باشید به دلیل این که ممکن است افراد دیگر ویژگی‌ها و خصوصیاتی را در ما ببینند که خودمان به هر دلیلی آن را پنهان کنیم و نادیده بگیریم پس بهتر است که به نقدهای درست دیگران توجه کنیم.

 توسعه و افزایش خودشناسی | بهترین راه های برای شناخت خود

با استفاده از راهکارهای زیر می‌توانید به خودشناسی برسید:

1-بدون تعصب خودتان را ارزیابی کنید

برای این که بتوانید خودتان را به خوبی بشناسید باید تعصب را کنار بگذارید و خودتان را به همان شکلی که هستید ببینید و بپذیرید. اگرچه انجام این کار بسیار دشوار است اما شناخت خود واقعی‌تان را امکان‌پذیر می‌کند که می‌تواند مزایای فوق‌العاده‌ای برای شما داشته باشد. زمانی که بتوانید بی‌طرف ارزیابی را انجام دهید به راحتی روش‌های پذیرفتن شخصیت‌تان و برنامه‌ریزی در آینده را متوجه می‌شوید.

2-استفاده از آزمون‌های خودشناسی

آزمون‌های خودشناسی می‌توانند به سرعت اطلاعات خوبی را در اختیار شما قرار دهند اما برای این که به نتیجه مناسبی برسید باید همه سوالات را با صداقت کامل پاسخ دهید. در این راه مطمئن باشید که از آزمون‌های مناسبی استفاده می‌کنید که استاندارد باشد.

3-داشتن دفترچه یادداشت

زمانی که همه اتفاقات روزمره و برخوردها و مشکلاتتان را یادداشت کنید به راحتی می‌توانید بدانید در هر محیطی چه واکنشی نشان می‌دهید و امکانی را برای شما فراهم می‌کند تا به خوبی بتوانید همه چیز را تحت کنترل بگیرید. در این مسیر به آرامش ذهنی می‌رسید که به خوبی در پی آن توانایی فکر کردن به ایده‌ها و اهداف جدید را پیدا می‌کنید.

4-خوداندیشی را به صورت روزانه انجام دهید

برای این که به خودشناسی برسید باید خوداندیشی را هر روز انجام دهید پس برای این کار زمانی را در هر روز مشخص کنید تا خودتان را صادقانه به عنوان یک انسان مورد بررسی قرار دهید و همه چیز را ارزیابی کنید. صحبت راجب این مورد بسیار راحت و آسان است اما انجام آن به اراده و مهارت نیازمند است که با تمرین آن به مراحل خوبی دست پیدا می‌کنید. بهتر است برای این فکر کردن مکان ساکتی را انتخاب کنید و از روزی 15 دقیقه شروع نمایید.

مزیت‎های خودشناسی

از فواید و مزیت‌های خودشناسی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1-شاد زیستن

زمانی که شما بتوانید خودتان را به خوبی بشناسید و همان‌طور که هستید خودتان را نشان دهید و به اطرافیان معرفی کنید، احساس می‌کنید که یک خود واقعی را در اختیار گذاشته‌اید و بهتر می‌توانید مسیرتان را انتخاب کنید تا به خواسته‌هایتان برسید. این مسئله در نهایت باعث ایجاد احساس شادی بیشتری در زندگی خواهد شد. خودشناسی یعنی قدم برداشتن در مسیر رسیدن به آرزوهایتان به دلیل این که هر چه خودتان را بیشتر بشناسید تصویر روشن‌تری از آرزوهایتان به دست می‌آورید که این موضوع می‌تواند به خوبی باعث احساس سرزندگی در شما بشود.

2-کاهش درگیری‌های درونی

زمانی که شما بتوانید خودتان را به خوبی بشناسید بسیاری از چالش‌های درونی خودتان را می‌توانید به خوبی حل کنید. علاوه بر این زمانی که واکنش‌تان با احساسات، ارزش‌ها و باورهای شما مطابق باشد در نهایت تضاد و درگیری‌های درونی شما کاهش پیدا می‌کند پس می‌توانید ذهنی آرام‌تر داشته باشید.

3-موفقیت در تصمیم‌گیری

زمانی که خودتان را به خوبی بشناسید انتخابات بهتری در زندگی خواهید داشت و از طرفی تصمیم‌گیری بسیار برای شما آسان‌تر می‌شود. خودشناسی می‌تواند در انتخابات کوچک مانند خرید لباس و تصمیم‌گیری‌های بزرگ مانند انتخاب شریک مناسب برای زندگی تاثیر بسیار زیادی داشته باشد. زمانی که خودتان را بهتر بشناسید چهارچوب‌هایی برای خودتان ایجاد می‌کنید که می‌تواند در مشکلات مهم زندگی راه‌گشا باشد.

4-کنترل بر خود

اگر بتوانید خودتان را به خوبی بشناسید می‌توانید رفتارهایی که باعث ایجاد انگیزه در شما می‌شود را شناسایی کنید و نسبت به آن‌ رفتارها و عادات متناسبی را شکل دهید و تقویت کنید و در برابرش عادت‌های بد را از بین ببرید و بر آن غلبه کنید. در این مسیر ارزش‌ها و اهدافی که اراده شما را تقویت می‌کند بهتر می‌شناسید.

5-مقاوم شدن در برابر فشارهای اجتماعی

هنگامی که شما خودتان را بشناسید و ارزش‌ها و اولویت‌تان را مشخص کنید کمتر تحت‌تاثیر فشارهای اجتماعی قرارمی‌گیرید و کمتر مجبور به انجام کارهایی می‌شوید که علاقه‌ای به پذیرش یا انجام آن ندارید.

6-درک و تحمل دیگران

زمانی که خودتان را به خوبی بشناسید متوجه بسیاری از کارها و حتی رفتارهای خودتان و دیگران می‌شوید پس در نتیجه زمانی که با نقاط ضعف و قوت‌ خودتان آشنا شدید راحت‌تر توانایی درک و تحمل دیگران را پیدا می‌کنید و با آن‌ها همدردی می‌نمایید.

چند گام خودشناسی

• روزانه دقایقی را به آرام سازی ذهن خود در مکانی آرام اختصاص دهید.
• پس از آرام سازی ذهن در دفتری شروع به نوشتن کنید ،هر آنچه طی روز باعث آزار یا خوشحالی شما شده ، علت آنها را صادقانه و به دور از فریب دادن خود بنویسید.
• در همان دفتر بخشی را به اهداف ، آرزوها، علائق و استعدادهای خود اختصاص دهید، هر آنچه را در ذهن دارید بنویسید.
• به نقاط ضعف خود بپردازید و آن ها را هم یاد داشت کنید.
• دفتر خودشناسی خود را روزانه بررسی کنید.
• تا می‎توانید کتاب های مفید بخوانید. مانند: نیمه‌‎ی تاریک وجود نوشته دبی فورد.
• از افراد مشاور و آگاه در این مسیر غافل نشوید.
• با دوستان، افراد خانواده و همکاران خود گفت و گو کنید و از آنها بخواهید بازتابی از رفتارها و افکارتان را بازگو کنند.
• خودشناسی با نگاهی بر نظریه ی کهن الگوی «سفر قهرمان درون»
• همانطور که در مطالب پیشین اشاره کردیم، فرایند خودشناسی با کلمه “چرا” آغاز می‌شود و هنگامی که شما درک کنید برای شناخت کامل خود نیازمند مشورت، راهنمایی، کنکاش درونی، بکارگیری ابزارهای مختلفی همچون DISK ،MBTI و… هستید؛ اولین گام های لذتبخش اما پرچالش سفر خودشناسی را برمی‌دارید.
• بدون تردید، شما نیز مانند همه انسان‌ها علاقه دارید تا قهرمان زندگی خودتان باشید و تمام مراحل سفر خودشناسی را با موفقیت پشت سر بگذارید، به نحوی که با کمترین خطا و پشیمانی نسبت به رفتار و افکار گذشته، موفقیت خود را جشن بگیرید.
• هرچند این سفر پایانی ندارد. چنانکه بعد از رسیدن به یک مرحله از شناخت، باید به سمت مرحله بعدی یا همان شناخت عمیق‌تر وجود بروید. از این رو، در طول تاریخ افراد زیادی سعی کرده‌اند از جنبه‌های مختلف به سفر خودشناسی بپردازند و با ارائه نسخه های گوناگون، به سایر انسان‌ها در این مسیر کمک کنند. یکی از همین افراد آگاه، خانم کارول پیرسون است که در کتابی به نام بیداری قهرمان درون، موضوع خودشناسی را در قالب سفر قهرمانی درون مطرح می‌کند.

موانع رسیدن به خودشناسی چیست ؟

افراد کمتری توانایی موفق شدن در خودشناسی را دارند به دلیل این که ممکن است موانع زیادی در برابرشان قرار بگیرد و آن‌ها تسلیم این موانع بشوند. مسائلی که سر راه افراد با هدف خودشناسی قرار می‌گیرد شامل موارد زیر هستند.

1-ترس از روبه‌رو شدن با خود

شاید این مورد برای شما غیرقابل باور باشد اما باید بدانید که بسیاری از شما از روبه‌رو شدن با چیزی که در درونتان دارید می‌ترسید. در بسیاری از موارد از این می‌ترسید که چیزی را که سال‌ها در ذهن‌تان بافته‌اید و با آن مدت‌ها زندگی‌ کرده‌اید نقض شود. شاید گذشته خوبی نداشته‌اید و برای‌تان آزار دهنده باشد که با آن روبه‌رو شوید. پس اولین دلیلی که شما در خودشناسی موفق نمی‌شوید ترس از درونتان است.

2-اهمال‌کاری

در بعضی از موارد آن‌قدر در مسائل و موقعیت‌های دیگر زندگی گم می‌شوید که انرژی و حوصله تفکر و تلاش برای خودشناسی را از خودتان می‌گیرید و همیشه به دنبال بهانه‌ای هستید که دست از انجام این کار بکشید بدون این که به نتیجه و تاثیر آن فکر کنید.

3-عملکرد مغز

عموما فکر کردن کار سختی است و نیاز به انرژی بسیار بالایی دارد از طرف دیگری عملکرد مغز انسان به طوری طراحی شده است که علاقه دارد برای حفظ زندگی خود کمترین میزان انرژی را صرف کند پس به هر دلیلی شما را از فکر کردن به چیزهایی که چالش‌برانگیز است بازگرداند. به همین دلیل تعداد کمتری از افراد در تفکر عمیق دوام می‌آورند.

4-تمایل به ماندن در ناحیه امن زندگی

تعداد بیشتری از شما یک ناحیه امن را برای زندگی خود طراحی کرده و قرارداده‌اید و به هیچ قیمتی راضی نیستید که از آن بیرون بیایید و آرامش نسبی‌تان را برای رسیدن به خودشناسی از دست بدهید. پس در نتیجه دچار روزمرگی می‌شوید و از خودشناسی باز می‌مانید.

الهه رفتار- همه ما تجربه منحصر به فرد خود را داریم که به خاطر آن، زندگی را متفاوت، تفسیر و درک می‌کنیم.

بنابراین، برای ما بسیار مهم است که نقاط قوت و ضعف، خواسته ها، ارزش ها و غیره خود را کشف کنیم.

خودشناسی مسیری برای رشد شخصی است.

امیدوارم این مطلب توانسته باشد به دو سوال خود شناسی چیست و اهمیت آن ؟ پاسخ کاملی داده باشد و همچنین، به شما انگیزه کافی برای کشف خود داده باشد.

زیرا اهمیت کشف خود بسیار زیاد است و مزایایی که دارد ما را برای رویارویی با تمام چالش‌ها و مشکلاتی که در زندگی داریم، آماده و مجهز می‌کند.

یادتان نرود که این سفر، سفری طولانی است و باید در آن ممارست به خرج دهید.

ریچارد باخ در این باره می‎گوید: تو نیاز داری که به شناختن خود ادامه دهی؛ هر روز کمی بیشتر از روز پیش.