مهارت نه گفتن

الهه رفتار -نه گفتن یک مهارت است که با داشتن آن می توانید زمان و انرژی خود را برای کارهای مورد علاقه تان صرف کنید. بنابراین لازم است که هر فردی این توانایی را در خود تقویت کند تا از این طریق بتواند از استرس فزاینده قبول مسئولیت های گاه و بی گاه پرهیز کند و کیفیت زندگی خود را بالا ببرد.

مهارت نه گفتن

حتما برای شما هم پیش آمده که علی رقم میل باطنی خودتان،در مقابل درخواست نابجا و یا غیر منطقی کسی جواب مثبت داده اید.حتما بعد از آن دچار احساس بدی شده اید.نه گفتن شاید در نگاه اول از دو حرف ساده تشکیل شده باشدو  بسیار آسان به نظر برسد ولی خیلی از افراد زمانی که درخواست غیر منطقی و یا پیشنهادی که در باطن به آن علاقه ای ندارند،به آنها داده میشود،قادر به مقابله نیستند و توانایی نه گفتن را ندارند،باید بدانید که مهارت نه گفتن یکی از مهم ترین مهارت های فن بیان است که اگر بتوانید این مهارت را کسب کنید،بدون شک بسیاری از پیشنهاد های مضر را رد خواهید کرد و این کار برایتان مشکل نخواهد بود.ما در اینجا مهم ترین راهکارها برای تقویت مهارت نه گفتن را ذکر کرده ایم.

فواید نه گفتن

یکی از مهم ترین مهارت هایی که نیاز کاربردی در ارتباطات هر فرد به شمار می آید ، مهارت نه گفتن است که خیلی از اوقات ، در مبحث مدیریت زمان و عدم قبول مسئولیت هایی که شما را از مسیر اهداف تان دور می کند ، کمک خواهد کرد . همانطور که خودتان می دانید نه گفتن از اهمیت بالایی در زندگی ما برخوردار است و دارای فواید بسیار زیادی است،

افزایش اعتماد به نفس

اولین و شاید مهم ترین فایده ای که نه گفتن میتواند داشته باشد،افزایش عزت و اعتماد به نفس می یاشد.وقتی شما به طور درست و محترمانه به درخواست نابجا افراد نه میگویید،مطمئنا بعد از آن احساس بسیار خوبی به دست میاورید و به خودتان افتخار خواهید کرد،همین موضوع باعث افزایش اعتماد به نفس و قدرت درونی شما میشود که میتواند در جای جای زندگی شما نقش مهمی داشته باشد.

مدیریت زمان

از فواید دیگر مهات نه گفتن این است که وقتی شما به افرادی که با پیشنهادهایشان میخواهد زمان و وقت را از شما بگیرند،میتوانید مقابله کنید.پاسخ مثبت دادن به بسیاری از درخواست های اطرافیان باعث میشود که مجبور باشید اکثر اوقات خود را صرف کارهایی بکنید که علاقه ای به آن ندارید و یا در اولویت های شما نیستند.بنابراین نه گفتن میتواند این مسئله مهم یعنی حفظ و مدیریت زمان را برای شما به ارمغان بیاورد.

حفظ مرز خود با دیگران

فایده سومی که میشود برای مهارت نه گفتن در نظر گرفت،حفظ حد و حدود شما با دیگران است.وقتی شما به پیشنهادها و درخواست هایی که باعث از بین رفتن حریم شخصی شما میشود،نه میگویید،آن مرز و حدود را میتوانید به خوبی حفظ نمایید.به عنوان مثال وقتی کسی از شما میخواهد که لپ تاپ و یا گوشی موبایلتان را از شما بگیرد و محتویات آن را مشاهده کند،شما میتوانید با گفتن نه به صورت مناسب،کاری کنید که حریم خصوصی شما حفظ شود.

درگیر نشدن با مسائل مضر

حتما شما هم میدانید که بعضی از پیشنهاد ها و درخواست هایی که به ما داده میشود میتواند برای روح و جسم ما مضر باشد و یا سلامت ما را به خطر بیاندازد.خیلی از افرادی که اکنون سیگاری هستند و یا به مواد مخدر اعتیاد دارند،دلیلش عدم توانایی نه گفتن در ایام گذشته و یا نوجوانی است.البته این مسئله فقط مربوط به دخانیات نمیشود بلکه به عنوان مثال شما برای حفظ سلامتی خودتان رژیم غذایی خاصی را در پیش گرفته اید اما اگر نه گقتن را نیاموخته باشید ممکن است با یک پیشنهاد،چیزی را بخورید که باعث از بین رفتن رژیم شما بشود و زحمات قبلی شما به طور کامل از بین برود.

علت ناتوانی در نه گفتن

نه گفتن برای بسیار از انسان ها سخت و دشوار است و این تقریبا یک مسئله جهانی و ذاتی در انسانها است.طبق گفته دکتر ونسا کی بونز یکی از روانشناسان اجتماعی معروف در دنیا،خیلی از افراد با مسائلی موافقند (حتی کارهایی که ترجیح می دهند انجام ندهند) تنها به دلیل این که نمی خواهند ناراحتی بعد از نه گفتن را تجربه کنند.محققان مهم ترین دلایل روانشناسی که باعث این مسئله می شود را این طور ذکر کرده اند:

تمایل به حفظ روابط

محققان دلیل اصلی و بنیادی این مسئله را تمایل افراد به اجتماعی بودن میدانند،یعنی اغلب ما برای اینکه روابط اجتماعی خودمان را حفظ نماییم سعی میکنیم با اطرافیانمان در همه شرایط موافق باشیم تا مبادا خللی در روابطمان پیش بیاید.

گذشته و تربیت خانوادگی

دلیل دیگری که باعث می شود نه گفتن برای ما سخت باشد گذشته ما و نحوه تربیت خانوادگی است.یعنی این که به اکثر ما نه گفتن و از خود دفاع کردن آموخته نشده که این مسئله میتواند در آینده خسارات جبران ناپذیری داشته باشد.

رضایت اطرافیان

دلیل بزرگ دیگری که باعث می شود ما با پیشنهادها و درخواست های اطرافیانمان موافقت کامل را داشته باشیم،میل ما به کمک کردن و حفظ رضایت آنهاست و این که علاقه داریم دوست داشتنی تر به نظر بیاییم.

ترسِ از دست دادن موقعیت

گاهی بعضی از افراد برای این که از چشم دیگران نیافتند و همیشه در ذهن اطرافیان،موقعیت اجتماعی بالایی داشته باشند و بقول معروف پرستیژ آنها پایین نیاید،به هر پیشنهاد و درخواستی جواب مثبت میدهند.مثلا به درخواست انجام  کاری که میدانند از پسش برنمیایند،جواب مثبت میدهند و سعی میکنند به هر وسیله ای شده آن کار را انجام دهند که مبادا موقعیت اجتماعیشان پایین برود.

مهارت نه گفتن را چگونه تقویت کنیم؟

برای این که نه گفتن برایتان آسان شود و مهارت نه گفتن را در خود تقویت کنید،باید به نکات مهمی که در ادامه ذکر می کنیم دقت نظر کافی داشته باشید و سعی کنید این نکات را با خود مرور نمایید و آنها را به خود بقبولانید.نکته مهم و قابل نوجه که از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است ، این است که تنها دانستن این نکات ، بدون اجرا و عمل کردن ، هیچ رشد و پیشرفتی برای شما رقم نخواهد زد . پس همین الان متعهدانه تصمیم به اجرای این نکات فوق العاده بگیرید ، تا در یادگیری این مهارت عالی ، رشدی کم نظیر را تجربه کنید.

بدانید که راضی نگه داشتن همه غیر ممکن است

همه‌ی انسان ها برای خودشان سلیقه و علاقه های خاصی دارند و این که شما بخواهید با سلیقه و علاقه همه‌ی انسان ها خودتان را وفق دهید،مطمئنا امری محال است.بنابراین بدانید هر گونه که رفتار کنید حتما افرادی هستند که با شما مخالف خواهند بود.

به فواید نه گفتن بیاندیشید

برای اینکه مهارت نه گفتن را در خود تقویت نمایید،به محض شنیدن درخواستی که با اولویت های شما سازگار نیست،به این فکر کنید که اگر نه بگویید چه فوایدی میتواند داشته باشد.همانطور که در ابتدای مقاله ذکر شد نه گفتن محاسن بزرگی مثل افزایش اعتماد به نفس،مدیریت زمان و خیلی از موارد دیگر را در بر دارد.بنابراین سعی کنید به این مسائل فکر کنید و همچنین تفکر کردن درباره پیامدهای مضر بله گفتن هم میتواند مؤثر باشد.

از ترفندهای بله گرفتن آگاه شوید

گاهی از مواقع افراد برای این که نظر مثبت شما را جلب نمایند از ترفند ها و عوامل فریبنده ای مثل:درگیر کردن احساسات شما،زور گویی و یا چاپلوسی کردن استفاده میکنند تا بتوانند نظر مساعد شما را دریافت کنند،سعی کنید این گونه رفتارها را بشناسید و مراقب باشید فریب نخورید.

فرمول نه گفتن – هفت مهارت نه گفتن

با دانستن مطالب بالا شما آمادگی دارید که با فرمول نه گفتن آشنا شوید. ما باید چگونه نه بگییم که این مسئله هم طرف مقابل را ناراحت نکند و هم صحیح و مؤثر باشد؟ نه گفتن درست یک تکنیک و مهارت است که میتوان آن را در هفت فرمول و یا مهارت عنوان نمود:

1-نه باید شفاف باشد

اگر نه شما ضعیف باشد و جوری بیان شود که انگار مطمئن نیستید،بدون شک درخواست های بعدی به سرعت و پشت درخواست اول ذکر میشود و آنقدر ادامه پیدا میکند که شما را راضی کنند.پس با یک نه شفاف و محکم،عدم تمایل خود را به خوبی بیان نمایید.

2-حسن جویی و تشکر نمایید

برای این که حس بدی به طرف مقابل خود ندهید و همچنین حودتان بتوانید نه را به صورت محترمانه تری بیان کرده باشید،حتما از طرف مقابل بابت درخواست و پیشنهادش تشکر نموده و برایش آرزوی موفقیت کنید.مثلا استفاده از جملات زیر می تواند مناسب باشد:

ممنون که به فکر من هستی

خوش حال شدم که برام وقت گذاشتی

این که به من هم گفتی برام با ارزش بود

خیلی ازت تشکر میکنم

ممنون،امیدوارم بتونم بعدا انجامش بدم

3-دلیل منطقی و اقناع کننده بیاورید

اغلب اوقات آوردن دلیل درست و منطقی برای مخالفت شما میتواند دیگران را راضی کند که به نظرتان احترام بگذارند و از پیشنهاد و درخواستشان منصرف شوند.توجه کنید که دلیل شما باید کوتاه و محکم باشد.

-4جایگزین را ارائه دهید

گاهی شما کاملا مخالف نیستید ولی الان به هر دلیلی آمادگی یا زمان آن پیشنهاد را ندارید.در این مواقع استفاده از جایگزین می تواند خیال شما و مخاطبتان را تا حدیراحت کند.مثلا اگر دعوت به جایی میشوید میتوانید بگویید:ممنون از دعوتت اما الان زمانش رو ندارم ولی فردا وقتم خالیه.نظرت درباره فردا شب چیه؟

-5نه باید سریع باشد

اگر واقعا تصمیم خود را گرفته اید و قصد مخالفت دارید،این مسئله را سریعا بیان کنید و خود و طرف مقابل را معطل نگذارید.این را بدانید که هر چه زمان بیشتر شود،مطمئنا شما به بله گفتن بیشتر وسوسه میشود و به طرف مقابل فرصت میدهید که از حربه های مختلف برای راضی کردن شما استفاده نمایند.

-6درگیر نشوید

هرگز نه گفتن را به صورتی بیان نکنید که باعث درگیری و مجادله شود،قرار نیست با نه گفتن به کسی حمله کنید بلکه نه گفتن نوعی حرکت دفاعی است پس نه گفتن شما باید محترمانه و همراه با همدلی باشد.

-7بگویید اگر بله بگویید چه می شود

گاهی از اوقات نیز گفتن این که اگر بله بگویید چه اتفاقی میافتد می تواند کمک کننده باشد.مثلا میتوانید بگویید اگر بله بگویم باعث بد قولی من خواهد شد چون نمی توانم این کار ار انجام دهم و تو آن موقع حتما از من بیشتر ناراحت خواهی شد.

متن مهارت نه گفتن

حالا شما میتوانید برای تمرین یک متن را جهت نه گفتن مؤثر و صحیح طراحی کنید که تمامی اصول در آن رعایت شده باشد.ما به عنوان مثال چند متن نه گفتن را برای شما آماده کرده ایم:

نه گفتن برای درخواست خرید یک کالا که اکنون نیاز نداریم:

خیلی ممنون از پیشنهادی که دادید،ولی متاسفانه الان به این کالا نیاز ندارم ولی فکر کنم برادرم دنبال همچین چیزی میگشت،من شماره شما رو به ایشون میدم.

نه گفتن به درخواست دعوت به یک مهمانی:

همین که من رو دعوت کردی نشون میده برات مهم هستم،ارت خیلی متشکرم ولی متاسفانه امروز نمیتونم بیام چون به مادرم قول دادم که به دکتر ببرمش،اگه به مهمونی بیام ممکنه حالش بد تر بشه، ولی اگه دوست داشته باشی فردا شب خودت بیا خونمون که با هم خوش بگذرونیم.

مهارت نه گفتن در نوجوانان

حتما میدانید که بسیاری از انحرافات اخلاقی و اجتماعی در نوجوانان،ناشی از عدم توانایی نه گفتن آنان است.نوجوانان به دلیل شرایط سنی و حس استقلال طلبی،علاقه بیشتری دارند که با همسالان و بعضا با افراد بزرگتر از خودشان ارتباط بیشتری داشته باشند و همین موضوع ممکن است آنان را با دوستان ناباب و نا مناسب آشنا کند که تاثیر بسیار مخربی روی آنان خواهد گذاشت.عدم دارا بودن اعتماد به نفس و همچنین عدم برخورداری از حمایت مناسب از طرف والدین می تواند علل اصلی نداشتن مهارت نه گفتن در نوجوان باشد.

راهکار اصولی مهارت نه گفتن

برای مسلط شدن به مهارت نه گفتن نیاز است که شما با تکنیک های اصولی فن بیان آشنایی داشته باشید.چرا که فن بیان است که به شما جسارت و اعتماد به نفس میبخشد و میتواند با بیان شما کاری کند که از گفتن چیزی هراس و خجالت نکشد.

چگونه قدرت نه گفتن را تقویت ‌کنیم؟

آیا نه گفتن حتی در مقابل درخواست‌های غیرمنطقی هم برای‌تان دشوار است؟ اگر نتوانید به دیگران نه بگویید، باید همیشه اولویت‌های دیگران را به اولویت‌های خودتان ترجیح دهید. زمانی به درخواست دیگران جواب مثبت بدهید که درخواست‌ موردنظر معقول و شدنی باشد یا آن درخواست را برای جبران محبت‌های دوست‌تان انجام دهید. اما اگر همیشه از ترس نه گفتن به خواسته‌ی دیگران جواب مثبت می‌دهید، حالا دیگر وقت تغییرات مثبت است.

۱. قبول کنید که نمی‌توانید هر کاری را انجام دهید

شاید بله گفتن‌تان به دیگران باعث شده است تا هیچ وقتی برای خودتان نداشته باشید. آیا نمی‌توانید به درخواست دوست‌تان که برای اسباب‌کشی از شما کمک می‌خواهد، نه بگویید؟ آیا نمی‌توانید به درخواست مدیرتان که کاری خارج از حدود وظایف‌تان را از شما می‌خواهد، نه بگویید؟ می‌توانید با یک نه گفتن ساده خود را از این شرایط خلاص کنید. اگر جواب مثبت به درخواست دیگران وقتی برای خودتان باقی نگذاشته، تصمیم بگیرید از این به بعد به هر درخواست غیرمعقولی جواب نه بدهید.

۲. از فکر خودخواه شدن نترسید

شاید پیش خودتان فکر کنید که با نه گفتن به دیگران به فردی خودخواه تبدیل می‌شوید. فرد خودخواه همیشه به دیگران جواب منفی می‌دهد و فقط به خودش فکر می‌کند. به خودتان بگویید که خودخواه نیستید. اگر درخواست غیرمنطقی کسی را رد کردید و او شما را خودخواه خواند، بهتر است رابطه‌تان را با آن فرد کاهش دهید. با نگاهی به گذشته و تمام جواب‌های مثبتی که به دیگران داده‌اید، می‌توانید بفهمید که خودخواه نیستید.

۳. بپذیرید که نمی‌توانید همه را در زندگی راضی و خوشحال نگه دارید

شما نمی‌توانید همه‌ی کسانی را که در زندگی‌تان هستند، راضی و خشنود نگه دارید و باید خط قرمزی برای دیگران قائل شوید. شاید فکر کنید که با نه گفتن و ناامید کردن دیگران، احترام آنها را از دست می‌دهید، ولی این‌گونه نیست. اگر کسی گمان کند شما به همه‌ی خواسته‌هایش جواب مثبت می‌دهید، شاید بخواهد با خواسته‌های غیرمنطقی از شما سوءاستفاده کند. به افرادی که واقعا برای‌تان مهم‌اند، اهمیت ویژه‌ای بدهید و تلاش کنید آنها را خوشحال نگه دارید.

۴. به جنبه‌های مثبت «نه گفتن» توجه کنید

مجبور نیستید که به «نه» به عنوان یک چیز بد نگاه کنید. هر گاه به درخواستی نه بگویید، می‌توانید به کارهای دیگری بله بگویید که مزایای زیادی برای‌تان دارد. با این روش پس از پاسخ منفی، کمتر احساس گناه می‌کنید. به عنوان مثال ببینید که با نه گفتن چه چیزهایی به دست می‌آورید:

• به جای انجام کاری که به آن علاقه‌ای ندارید، می‌توانید وقت بیشتری را با دوستان و خانواده‌تان بگذرانید و از آن لذت ببرید.
• با این کار به خودتان، تفریحات‌تان و کارهایی که دوست دارید، بله گفته‌اید.
• به زندگی آرام و چیزهای مهم اطراف‌تان بله گفته‌اید، نه کسانی که کم‌اهمیت‌ترند.
• می‌توانید به کارهای منطقی و متناسب با خودتان بله می‌گویید و مجبور نخواهید شد که به خاطر عدم توانایی‌تان در نه گفتن، بیش از اندازه کار کنید یا کارهایی انجام دهید که به شما ارتباطی ندارد.

۵. دلیل ناراحتی‌تان از نه گفتن را کشف کنید

چرا با جواب منفی به دیگران احساس ناراحتی می‌کنید؟ آیا می‌ترسید که طرف مقابل دیگر با شما حرف نزند؟ آیا فکر می‌کنید که با دادن پاسخ منفی، فردی خودخواه به نظر می‌آیید؟ وقتی بفهمید دقیقا چه چیزی باعث ناراحی‌تان می‌شود، می‌توانید منطقی‌تر به شرایط نگاه کنید. اگر می‌ترسید با نه گفتن به یک فرد، توجه‌اش را از دست بدهید، وقت آن است که در رابطه‌تان با آن فرد تجدید نظر کنید.

۶. روش‌های مختلف بله گرفتن را بشناسید

گاهی اوقات دیگران با روش‌های مختلفی شما را فریب می‌دهند تا به درخواست‌شان جواب مثبت بدهید. وقتی که این روش‌ها را بشناسید، راحت‌تر می‌توانید به خواسته‌های غیرمنطقی دیگران نه بگویید. برخی از روش‌هایی که باعث می‌شوند برخلاف میل‌تان جواب مثبت بدهید، عبارتند از:

قلدری کردن: گاهی دیگران تلاش می‌کنند تا با قلدری، بدجنسی یا بی‌ادبی از شما جواب مثبت بگیرند. باید در این مواقع با خونسردی و بی‌توجهی به لحن بی‌ادبانه‌ی آنها پاسخ منفی بدهید.

ناله کردن: فرد با ناله و شکایت و حتی بدون درخواست به گونه‌ای رفتار می‌کند تا شما داوطلبانه به او کمک کنید. در این مواقع بهتر است موضوع صحبت را عوض کنید. مدتی با آن فرد ارتباط نداشته باشید یا به او بگویید از اینکه در این وضعیت قرار گرفته است، ناراحتید.

ایجاد عذاب وجدان: برخی تلاش می‌کنند تا با گفتن چیزهایی مانند اینکه هیچ وقت کمک نمی‌کنید یا در تنگنا پشتش را خالی می‌کنید در شما عذاب وجدان ایجاد کنند. در این مواقع با آرامش، دفعات قبلی که به او کمک کرده‌اید را یادآوری کنید و بگویید این بار قضیه فرق می‌کند و نمی‌توانم به شما کمک کنم.

تعریف و تمجید: ممکن است فردی با تعریف کردن از شما و گفتن اینکه «چقدر شما در انجام فلان کار فوق‌العاده هستید» یا «چه فرد باهوشی هستید»، از شما چیزی درخواست کند. در این مواقع از تعریف و تمجید طرف مقابل شرمنده یا جوگیر نشوید و جواب مثبت ندهید.

۷. با آرامش صحبت کنید

تلاش کنید تا صدایتان شبیه زمانی باشد که از پشت تلفن صحبت می‌کنید. باآرامش، محکم و واضح حرف بزنید. اگر در صدایتان احساسات، ناراحتی یا تردید باشد، طرف مقابل از این ضعف‌تان استفاده می‌کند و می‌کوشد تا شما را استثمار کند. اگر آرامش در صدایتان مشخص باشد، طرف مقابل می‌فهمد که شما فرد معقولی هستید و امکان دارد گاهی هم نه بگویید. اگر صدایتان را بالا نبرید یا صدایتان ناراحت به نظر نیاید، احتمال بیشتری دارد که طرف مقابل توضیحات‌تان را بپذیرد.

۸. برای افزایش قدرت نه گفتن زبان بدن را جدی بگیرید

سرتان را بالا بگیرید و بازوان خود را در کنار بدن‌تان قرار دهید و با حالات دست‌تان بر روی گفته‌های خود تأکید کنید. هنگام نه گفتن در چشم‌های طرف مقابل‌ نگاه کنید. با دستان‌تان یا چیزی بازی نکنید و در مورد تصمیم‌تان دودل  نباشید. دستان خود را جلوی سینه‌تان جمع نکنید یا طوری برخورد نکنید که انگار از تصمیم‌تان ناراحت هستید و می‌توان نظرتان را تغییر داد.

۹. بیش از اندازه عذرخواهی نکنید

اگر از اینکه نمی‌توانید جواب مثبت بدهید، واقعا ناراحت و متأسف هستید، فقط یک «متأسفم» ساده بگویید. با عذرخواهی بیش از اندازه، عدم قاطعیت و ضعف شما آشکار می‌شود. در این حالت طرف مقابل تصور می‌کند با اصرار بیشتر می‌تواند شما را متقاعد کند و شما نیز با امتناع از انجام درخواست احساس بدتری خواهید داشت. اگر بیش از اندازه عذرخواهی کنید، طرف مقابل تصور می‌‌کند که با جواب منفی‌تان دارید در حقش کار اشتباهی انجام می‌دهید.

۱۰. یک دلیل کوتاه بیاورید

یک توضیح ساده و کوتاه در مورد اینکه چرا نمی‌توانید به درخواست طرف مقابل جواب مثبت بدهید، باعث متقاعد کردنش می‌شود. نیازی نیست که توضیح بیش از اندازه بدهید. دادن توضیحاتی در حد یک یا دو جمله در مورد مشغله‌هایتان کافی است. نیازی نیست که دروغ بگویید یا بهانه‌های الکی بیاورید. به مثال‌هایی که در زیر آمده است، توجه کنید.

من نمی‌تونم فردا باهات بیام به مهمانی ، چون فردا شب کار دارم.

متأسفانه من نمی‌تونم به تولدت بیام، چون صبحش امتحان پایان ترم دارم.

الهه رفتار-داشتن آرامش در زندگی و دید مثبت به مسائل زندگی، هر دو در جایگاهی قرار دارند که مکمل یکدیگرند؛ یعنی فردی که دارای آرامش است قطعا در زندگی مثبت‌نگر است. همین موضوع برای نه گفتن هم صدق می‌کند. تا به حال با خود فکر کرده‌اید زمانی که به خواسته دیگری به شرطی که باب میل شما نباشد “نه” می‌گویید، دارای حس خوب اعتماد به نفس می‌شوید؟